АРХИВ ТАРИХ КЎЗГУСИ
Давлат архивида сақланаётган ҳар бир ҳужжатни тарихимиз кўзгуси дейишимиз мумкин. Негаки уларда йиллар ва бир неча йилликлардаги муҳим воқеалар ўз аксини топган. Шунинг учун ҳам архивга топширилган ҳужжатларни кўз қорачиғидай сақлаш муҳим аҳамиятга эга. Бу эса архив ҳодимлари зиммасига катта масъулият юклайди.
“Архив” атамаси лотинча “архивум” сўзидан олинган бўлиб, ўзбек тилида “махкама”, “муассаса” деган маънони билдиради. Лекин бу сўз хоззирги кунда бошқача маънода қўлланилади. Архив деганда биз одатда фақат ҳужжатлар сақланадиган муассасани тушунамиз.
Архивларда турли идоралар,корхоналар, ташкилотлар, шунингдек айрим шахслар фаолияти жараёнида яратилган ва тўпланган материаллар сақланади.
Археологик тадқиқотларнининг гувохлик беришича, архив қадимги замонларда ёзув пайдо бўлиши билан бир вақтда вужудга келган. Месопотамия, Миср ва кичик Осиёда ибодатхоналар ва қулдорлар саройларида дастлабги архивлар мавжуд бўлганлиги аниқланди. Бу архивларда ўша даврдаги қонунлар матни, суд ҳужжатлари, подшоларнинг фармойишлари ва бошқа ҳужжатлар сақланар эди. Хозирги кунда жаҳоннинг барча мамлакатларида минглаб архивлар фаолият кўрсатмоқда. Уларнинг орасида ҳар бир давлатнинг марказий (йоки миллий) архивлари ўзларининг ноёб ҳужжатларга бойлиги билан ажралиб туради. Ўзбекистон архивлари эса бугунги кунда жаҳондаги энг йирик архивлар билан яқиндан алоқа ўрнатганлар. Янги замонда архивларда сақланаётган ҳужжатлар сонининг кескин ошганлиги туфайли уларни сақлаш ва фойдаланинг билан боғлиқ ишлар тобора мураккаблашиб борди. Натижада, ҳужжатларни ҳисобга олиш, уларни бир тизимга солиш ва рўйхатга олишнинг янги усуллари ишлаб чиқилиб ва амалда қўлланилмоқда.
Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 3 сентябрь кунги “Суд ҳокимияти органлари фаолиятини рақамлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-4818-сон Қарорига асосан суд ҳокимияти органлари фаолиятини рақамлаштиришнинг кейинги босқичдаги вазифаларида суд хужжатларини давлат архивларига электрон тартибда топшириш белгиланган.
Бунган кўзланган асосий мақсад фуқароларнинг ортиқча овворагарчилигларини олидини олиш, керакли маълумотларни тез ва ишончли олиш ҳамда ҳужжатларнининг узоқ муддат давомида сифатли сақланишини таминлашдан иборат.
Фарғона вилоят маъмурий
судининг архив мудири Ш.Насыров
Фарғона туманлараро маъмурий
судининг архив мудири Д.Абдуманабова